Translate

Showing posts with label kajembaran basa. Show all posts
Showing posts with label kajembaran basa. Show all posts

Sunday, 13 December 2009

KAJEMBARAN BASA

1) ngaran anak sasatoan

anak anjing = kirik
anak badak = kancra
anak bagong = begu
anak bandeng = nener
anak banteng = bangkanang
anak belut = kuntit
anak bogo = cingok
anak buaya = bocokok
anak cacing = bilatung
anak deleg = boncel
anak embe = ceme
anak entog = titit
anak gajah = menel
anak hayam = ciak
anak japati = piyik
anak kadal = tobil
anak keuyeup = bonceret
anak kuda = belo
anak kukupu = hileud
anak lauk = burayak
anak lele = nanahaon
anak lubang = leungli
anak maung = juag
anak monyet = begog
anak munding = eneng
anak reungit = utek-utek
anak sapi = pedet

2) Sora Sasatoan

anjing = ngagog, nyunginggung, babaung
bagong = sesegrog
domba/embe = ngaberele
entog/meri = ngwekwek
gagak = ngelak
hayam = kongkorongok(jalu), kokotak (bikang)
kuda = nghiem
manuk = ricit
maung = ngagerem, ngagaur
reungit = ngahieng
tikukur/titiran = ngantuk

3) Pakarang Sasatoan

Badak = cula
bagong = sihung
banteng = tanduk
buaa = buntut
embe/domba = tanduk
gajah = gading, tulale
hayam jago = siih
kalajengking = panyeureud
kamarang = panyereud
kapiting = panyapit
landak = cucuk
lele = pamatl
maung = kuku jeng siung
munding = tanduk
nyiruan = panyeureud
oray = peurah
sapi = tanduk
singa = kuku jeng siung
tawon/engagang = penyeureud
ucing = kuku
uncal = tanduk

4) Kekembangan

bako = bosongot
bolang = ancal
cabe = bolotot
cau = jantung
cengek = mencenges
cikur = jelenggut
eurih = ancul
gedang = ingawang
genjer = gelenye
hui = bubuay
jaat = jalingger
jambe = mayang
jambu aer = lenyap
jambu batu = karuku
jengkol = merekenyenyen
jeruk = angkrik
kaso = curiwis
koneng = badul
kudu = olohok
laja = jamotrot
limus = seleksek
lopang = cacas
peutuy = pendul
sampeu = dingdet
terong = moncorong
tieu = badaus
waluh = alewoh

5) Ngaran Kandang

hayam/ domba / = paraje
japati = pagupon
kuda = istal/ gedongan
tempat lauk = buleg
maung (sato galak) = karangkeng / garagol
munding = karapyak
manuk = kurung

6) Tukang / patukangan

anjun = tukang nyieun parabot tina taneuh
bujangga = tukang nyien/nulis cerita
candoli = tukang ngajaga pabeasan dina hajat
gending = tukang nyieun parabot tina kuningan
kabayan = tukang dititah kaditu kadieu
kamasan = tukang nyieun perhiasan tina emas
kuncen = tukang ngurus kuburan
legig = tukang ngasruk dina pamoroan
malim = tukang meruhkeun sato galak
maranggi = tukang nyieun sarangka keris
nyarawedi = tukang ngagosok permata
pakacar = tukang ngaldenan/bubujang
paledang = tukang nyieun parabot tina tembaga
palika = tukang teuleum
pamatang = tukang moro nggunakan tumbak
pamayang = tukang ngala lauk di laut
panday = tukang nyieun parabot tina beusi
panerasan =tukang nyadap
paninggaran = tukang moro nggunakeun bedil
sarati =tukang ngusir/meruhkeun gajah

7) Parabot / Pakakas

arit = paragi ngala jukut / pare
asetik = paragi ngasek
ancun = paragi ngakut es kacang
belincong = paragi nugar
beliung = pakakas anu bisa dijieun patik / rimbas
bandring = paragi meledogeun batu
bedog = paragi ngadek
cengkrang = paragi nyacar
dekol = paragi ngadek tur bisa dapake nakol
etem = paragi ngala pare
gacok = paragi nugar
gaet = paragi ngait nu beurat tur digagangan
gegendir = paragi neunggeul nu beurat
gubang = sepertibedog tapi panjang
gondewa = paragi mentang jamparing
jara = paragi ngaliangan awi
jamparing = panah
kikir = paragi ngasah ragaji
kored = paragi miceun jujukutan
kujang = pakarang urang sunda baheula
parang = paranti ngababat jukut dina geleng
sumpit = paranti ngala lauk dijieunna tina tamiang
sundung = paragi ngawadahan jukut

8) Ngaran wanci

janari leutik = tabuh 01.00 - 03.00
janari gede = tabuh 03.00 - 04.30
balebat = tabuh 04.30
carancang tihang = tabuh 04.30 - 05.00
rebun - rebun = tabuh 05.00 - 06.00
haneut moyan = tabuh 07.00 - 08.00
pacar sawed = tabuh 09.00 - 10.00
ramangsang = tabuh 11.00
manceran = tabuh 12.00
lingsir ngulon = tabuh 13.00
panon poe satangtung = tabuh 15.00
tunggang gunung = tabuh 16.00 - 17.00
sariak layung = tabuh 17.00 - 17.30
harieum beungeut = tabuh 18.00 - 19.00
sareureuh budak = tabuh 19.00
sareureuh kolot = tabuh 21.00
teungah peting = tabuh 24.00

a) waktu sejena
sakdet netra = (sakedep netra), kedet=kiceup, nya eta nuduhkeun waktu anu sakeudeung pisan
sakiilat = waktu anu sakeudeung pisan
sapangnyepuhan = nuduhkeun waktu anu teu sabaraha lilana kira-kira sarua lilana jeung anu keur nyepah
sapangejoan = waktu anu rada lila salila anu keur ngejo (nyangu)
samur jagong = kira - kira tilu bulan setengah
sataun landung = satuan leuwih
sawinsu = delapan tahun
seabad = seratus tahun

b) waktu sejena
poe ieu = ayeuna
poe an geus kaliwat = kamari
poe sanggeus kamari = mangkukna
poe anu bakal datang = isukan
sapoe sanggeus isukan = pageto
waktu nu cikeneh karandapan = bieu
waktu nu rada lila kaliwat= tadi
waktu nu lila kaliwat = bareto
waktu beh ditueun bareto = bahela
waktu nu sakeudeung dei bakal karandapan = engke
waktu nu bakal datang = isuk, jaga, isuk jaganing pageto

9) ngaran - ngaran usum

a) Nu Patali Jeung kaayaan Alam
usum katiga = usum halodo
usum mamareng = usum mimiti rek ngijih
usum dangdarat = usum panyelang antara halodo jeing ngijih
usum ngijih = usum hujan
usum barat = usum gede angin (nu jolna ti kulon)
usum selatan = usum loba angin nu jona ti kidul
b) Nu Patali jeung Kaayaan Masyarakat
usum pagebug = usum loba nu gering/penyakit
usum sasalad = usum loba penyakit bari tapa
usum patepok = usum loba nu kawin
usum tigeret = usum kurang dahareun
usum paceklik = uaum kekurangan pare/dahareun
c) Nu Patali Jeung kaayaan Tatanrn
1. Tatanen di sawah
usum nyambut = usum miteumbeyan ngagarap sawah
usum morekat = usum nyawah leutik
usum tandur = usum melakeun binih pare di sawah
usum ngarambet = mangsa patani miceunan jukut nu jaradi di antara tangkal pare
usum celutu = mangsa pare geus mimiti cul cel aya buahan
usum beukah = mangsa pare geus loba buahna nu barijil
usum rampak = mangsa pare geus rata/papak beukah
usum panen = mangsa dibuat, ngala pare
usum jami = sabada panen
2. Tatanen di Huma
Usum nyacar = usum nyacar leuweung pikeun pihumaeun
usum ngahuru = meleum kai jeung kakayon nu geus garing benang nyacar
usum ngaduruk = meresihan serta ngaduruk kai nu can ka beuleum waktu ngahuru
usum ngaseuk = melak pare ku cara nyoceng-nyocengkeun kai meunang nyeukeutan tuntungna
usum ngored/ngoyos = meresihan jukut nu jaradi diantara luwukan pare make parabot etem ngetem
usum ngunjal = mawaan pare ti huma ka imah

10) Pranata Mangsa

Nu dimaksud pranata mangsa nya eta perelean ngaran usum dina jero satuan
a. Kasa (kahiji), ti tanggal 22/23 Juni - 2/3 Agustus = ususm mimiti melak palawija
b. karo (Kadua), ti tanggal 2/3 Agistus - 25/26 Agustus = usum randu pucukan; melak palawija kadua
c. katiga (Katilu), ti tanggal 25/26 Agustus - 18/19 September = usum beubeutian sirungan; panen palawija
d. Kapat (Kaopat),, ti tanggal 18/19 september - 13/14 oktober = ususm sumur sara'at; randu pentilan, usum melak cau
e. Kalima (kalima), ti tanggal 18/19 Oktober - 9/10 Nopember = Usum turun hujan; asem pucukan; koneng ngadaun ngora
f. Kanem (Kagenep), ti tanggal 9/10 Nopember - 22/23 Desember = usum bubuahan mimiti karolot,usum ngagarap sawah
g. Kapitu (Katujuh), ti tanggal 22/23 Desember - 3/4 Pebruari = usum caah jeng gede angin; usum tandur
h. kawolu (Kadalapan), ti tanggal 3/4 Pebruari - 1/2 Maret = usum pare reureuh; loba hileud, jsb
i. Kasanga (Kasalapan), ti tanggal 1/2 Maret - 26/27 Maret = usum pare rampak, turaes ngear
j. Kasadasa (Kasapuluh), ti tanggal 26/27 Maret - 19/20 April = usum pare beuneur hejo; manuk-manuk nyarayang; usum palawija di tanah darat
k. Desta (Kasabelas), ti tanggal 19/20 April - 12/13 Mei = aya keneh waktu keur malawija; manuk - manuk maraban anakna
l. Sada (Kaduabelas), ti tanggal 12/13 mei - 22/23 Juni = usum rumpak jami' isuk-isuk tiris

11) Ngaran Wangunan

Balandongan = adegan pikeun narima semah (ruang tamu)
Bale = adegan wawangunan (ruang tamu)
Bale Desa = kantor pamong desa
Bale kota = kantor wali kota
Bale Watangan = pengadilan
Bedeng = imah dipetak-petak
leuit = wangunan paranti neundeun pare
lio = wangunan patanti nyimpen bata/kenteng

Babaturan